अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति । स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते । त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रयस्त्रिंशदिति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । षडिति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रय इति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । द्वाविति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । अध्यर्ध इति । ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । एक इति । ओमिति होवाच । कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥
atha hainaṃ vidagdhaḥ śākalyaḥ papraccha kati devā yājñavalkyeti | sa haitayaiva nividā pratipede yāvanto vaiśvadevasya nividyucyante | trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasreti | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | trayastriṃśaditi | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | ṣaḍiti | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | traya iti | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | dvāviti | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | adhyardha iti | omiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti | eka iti | omiti hovāca | katame te trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasreti ||
Then Vidagdha Shakalya questioned him: 'How many gods are there, Yajnavalkya?' He answered from this very invocation, as many as are named in the invocation to the All-gods: 'Three and three hundred, and three and three thousand.' 'Om,' said Shakalya. 'But how many gods are there really, Yajnavalkya?' 'Thirty-three.' 'Om. But how many gods are there really?' 'Six.' 'Om. But how many really?' 'Three.' 'Om. But how many really?' 'Two.' 'Om. But how many really?' 'One and a half.' 'Om. But how many really?' 'One.' 'Om,' he said. 'Which are those three and three hundred, and three and three thousand?'
तब विदग्ध शाकल्य ने उनसे पूछा, 'याज्ञवल्क्य, देवता कितने हैं?' उन्होंने इसी निविद् (आवाहन-मंत्र) के अनुसार उत्तर दिया, जितने विश्वेदेवों के निविद् में गिनाए जाते हैं: 'तीन और तीन सौ, तथा तीन और तीन हज़ार।' शाकल्य ने कहा, 'ठीक।' 'याज्ञवल्क्य, वास्तव में देवता कितने हैं?' 'तैंतीस।' 'ठीक। वास्तव में कितने?' 'छह।' 'ठीक। वास्तव में कितने?' 'तीन।' 'ठीक। वास्तव में कितने?' 'दो।' 'ठीक। वास्तव में कितने?' 'डेढ़।' 'ठीक। वास्तव में कितने?' 'एक।' 'ठीक,' उसने कहा। 'वे तीन और तीन सौ, तथा तीन और तीन हज़ार कौन-से हैं?'
Meaning today and contextआज के लिए अर्थ और संदर्भ
Asked how many gods there are, the sage counts down from thousands to one: the many forms of the divine are finally one.
देवता कितने हैं, यह पूछे जाने पर ऋषि हज़ारों से गिनते हुए एक तक आते हैं: दिव्य के अनेक रूप अंततः एक हैं।
Brihadaranyaka 3.9.1. Vidagdha Shakalya, the last challenger, questions Yajnavalkya on the number of gods; Yajnavalkya answers from the ritual invocation (nivid) and keeps reducing the number, Shakalya saying 'Om' (yes) each time.