किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति । यमदेवत इति । स यमः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति । यज्ञ इति । कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति । दक्षिणायामिति । कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति । श्रद्धायामिति । यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति । श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति । कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति । हृदय इति होवाच । हृदयेन हि श्रद्धाम् । हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति । एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥
kiṃdevato'syāṃ dakṣiṇāyāṃ diśyasīti | yamadevata iti | sa yamaḥ kasminpratiṣṭhita iti | yajña iti | kasminnu yajñaḥ pratiṣṭhita iti | dakṣiṇāyāmiti | kasminnu dakṣiṇā pratiṣṭhiteti | śraddhāyāmiti | yadā hyeva śraddhatte'tha dakṣiṇāṃ dadāti | śraddhāyāṃ hyeva dakṣiṇā pratiṣṭhiteti | kasminnu śraddhā pratiṣṭhiteti | hṛdaya iti hovāca | hṛdayena hi śraddhām | hṛdaye hyeva śraddhā pratiṣṭhitā bhavatīti | evamevaitadyājñavalkya ||
'Which deity do you have in this southern quarter?' 'Yama.' 'On what is Yama founded?' 'On the sacrifice.' 'On what is the sacrifice founded?' 'On the gift (dakshina).' 'On what is the gift founded?' 'On faith, for only when one has faith does one give the gift; it is on faith that the gift is founded.' 'On what is faith founded?' 'On the heart,' he said, 'for with the heart one has faith; it is on the heart that faith is founded.' 'That is so, Yajnavalkya.'
'इस दक्षिण दिशा में तुम्हारा देवता कौन है?' 'यम।' 'यम किस पर प्रतिष्ठित है?' 'यज्ञ पर।' 'यज्ञ किस पर प्रतिष्ठित है?' 'दक्षिणा पर।' 'दक्षिणा किस पर प्रतिष्ठित है?' 'श्रद्धा पर, क्योंकि जब मनुष्य श्रद्धा रखता है तभी दक्षिणा देता है; श्रद्धा पर ही दक्षिणा टिकी है।' 'श्रद्धा किस पर प्रतिष्ठित है?' उन्होंने कहा, 'हृदय पर, क्योंकि हृदय से ही श्रद्धा होती है; हृदय में ही श्रद्धा प्रतिष्ठित है।' 'याज्ञवल्क्य, ऐसा ही है।'
Meaning today and contextआज के लिए अर्थ और संदर्भ
Real giving rests on faith, and faith rests in the heart. A gift made without trust or conviction is hollow; generosity grows out of what we believe in deeply.
सच्चा दान श्रद्धा पर टिका है, और श्रद्धा हृदय में। बिना विश्वास या आस्था के दिया गया दान खोखला है; उदारता उसी से उपजती है जिस पर हम गहराई से विश्वास करते हैं।
Brihadaranyaka 3.9.21. Shakalya asks about the southern quarter; Yajnavalkya traces it through sacrifice and the gift to faith, and faith to the heart. Shakalya accepts.