किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति । सोमदेवत इति । स सोमः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति । दीक्षायामिति । कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति । सत्य इति । तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति । सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति । कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति । हृदय इति होवाच । हृदयेन हि सत्यं जानाति । हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति । एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥
kiṃdevato'syāmudīcyāṃ diśyasīti | somadevata iti | sa somaḥ kasminpratiṣṭhita iti | dīkṣāyāmiti | kasminnu dikṣā pratiṣṭhiteti | satya iti | tasmādapi dīkṣitamāhuḥ satyaṃ vadeti | satye hyeva dīkṣā pratiṣṭhiteti | kasminnu satyaṃ pratiṣṭhitamiti | hṛdaya iti hovāca | hṛdayena hi satyaṃ jānāti | hṛdaye hyeva satyaṃ pratiṣṭhitaṃ bhavatīti | evamevaitadyājñavalkya ||
'Which deity do you have in this northern quarter?' 'Soma.' 'On what is Soma founded?' 'On the consecration (diksha).' 'On what is the consecration founded?' 'On truth. That is why they tell one who is consecrated, "Speak the truth"; for it is on truth that consecration is founded.' 'On what is truth founded?' 'On the heart,' he said, 'for with the heart one knows truth; it is on the heart that truth is founded.' 'That is so, Yajnavalkya.'
'इस उत्तर दिशा में तुम्हारा देवता कौन है?' 'सोम।' 'सोम किस पर प्रतिष्ठित है?' 'दीक्षा पर।' 'दीक्षा किस पर प्रतिष्ठित है?' 'सत्य पर। इसीलिए दीक्षित व्यक्ति से कहते हैं, "सत्य बोलो"; क्योंकि सत्य पर ही दीक्षा टिकी है।' 'सत्य किस पर प्रतिष्ठित है?' उन्होंने कहा, 'हृदय पर, क्योंकि हृदय से ही सत्य को जाना जाता है; हृदय में ही सत्य प्रतिष्ठित है।' 'याज्ञवल्क्य, ऐसा ही है।'
Meaning today and contextआज के लिए अर्थ और संदर्भ
Every commitment, vow or new beginning rests on truthfulness, and truth is known in the heart. When unsure what is true, the heart, honestly consulted, already knows more than we admit.
हर प्रतिबद्धता, व्रत या नई शुरुआत सत्य पर टिकी है, और सत्य हृदय में जाना जाता है। जब समझ न आए कि सच क्या है, तो ईमानदारी से पूछा गया हृदय जितना हम मानते हैं उससे अधिक जानता है।
Brihadaranyaka 3.9.23. Shakalya asks about the northern quarter; Yajnavalkya traces it through consecration (diksha) to truth, and truth to the heart. Shakalya accepts.