Read › Brihadaranyaka Upanishad ›

Brihadaranyaka Upanishad 4.3.1

4.3.1 Upanishadic seer

जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम । समेनेन वदिष्य इति । अथ ह यज्जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते । तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ । स ह कामप्रश्नमेव वव्रे । तं हास्मै ददौ । तं ह सम्राडेव पूर्वः पप्रच्छ ॥

janakaṃ ha vaidehaṃ yājñavalkyo jagāma | samenena vadiṣya iti | atha ha yajjanakaśca vaideho yājñavalkyaścāgnihotre samūdāte | tasmai ha yājñavalkyo varaṃ dadau | sa ha kāmapraśnameva vavre | taṃ hāsmai dadau | taṃ ha samrāḍeva pūrvaḥ papraccha ||

Yajnavalkya went to Janaka of Videha, thinking, 'I will not speak.' But once, when Janaka of Videha and Yajnavalkya had talked together about the fire offering, Yajnavalkya had granted him a boon, and he had chosen to ask questions as he wished. Yajnavalkya had granted it. So it was the king who began, and asked him.

याज्ञवल्क्य विदेह के राजा जनक के पास गए, यह सोचकर कि 'मैं कुछ नहीं बोलूँगा।' पर पहले कभी जब जनक और याज्ञवल्क्य के बीच अग्निहोत्र पर चर्चा हुई थी, तब याज्ञवल्क्य ने उन्हें एक वर दिया था, और जनक ने मनचाहे प्रश्न पूछने का वर माँगा था। याज्ञवल्क्य ने वह दे दिया था। इसलिए सम्राट ने ही पहले उनसे प्रश्न किया।

Meaning today and contextआज के लिए अर्थ और संदर्भ

A teacher who meant to stay quiet keeps his word to a sincere questioner. Real learning often begins when someone has earned the right to ask.

चुप रहने का मन बनाकर आए गुरु भी सच्चे जिज्ञासु को दिया वचन निभाते हैं। सच्ची सीख अक्सर तब शुरू होती है जब कोई पूछने का अधिकार अर्जित कर लेता है।

Brihadaranyaka 4.3.1, the narrator's frame: Yajnavalkya comes to King Janaka of Videha meaning to keep silent, but he had once granted Janaka a boon to ask whatever he liked, so the king questions him first.

Read in context Ask Antah Saarthi