Read ›

Chandogya Upanishad

छान्दोग्योपनिषद्

Chapters 6 to 8 of one of the oldest and largest Upanishads. Uddalaka teaches his proud son Shvetaketu with clay, salt dissolved in water and a banyan seed that the subtle essence of all is the self, "you are that" (tat tvam asi). Narada, learned in every science yet full of sorrow, is led by Sanatkumara step by step to the infinite, which alone is joy. And Indra and the demon Virochana go to Prajapati to learn the self: Virochana settles for the body, Indra returns until he understands the deathless self.

सबसे प्राचीन और विस्तृत उपनिषदों में से एक के अध्याय 6 से 8। उद्दालक अपने अभिमानी पुत्र श्वेतकेतु को मिट्टी, जल में घुले नमक और बरगद के बीज के उदाहरण से सिखाते हैं कि सबका सूक्ष्म सार आत्मा है, "तत् त्वम् असि"। हर विद्या के ज्ञाता पर शोक से भरे नारद को सनत्कुमार क्रम से भूमा, यानी अनंत तक ले जाते हैं, जो अकेला सुख है। और इंद्र तथा विरोचन प्रजापति से आत्मा जानने जाते हैं: विरोचन शरीर को ही आत्मा मान लेता है, इंद्र बार-बार लौटकर अमर आत्मा को समझते हैं।

Start reading

  1. Adhyāya 6, Khaṇḍa 1 7 verses श्वेतकेतुर्हारुणेय आस तं ह पितोवाच …
  2. Adhyāya 6, Khaṇḍa 2 3 verses सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम् तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र …
  3. Adhyāya 6, Khaṇḍa 3 4 verses तेषां खल्वेषां भूतानां त्रीण्येव बीजानि …
  4. Adhyāya 6, Khaṇḍa 4 7 verses यदग्ने रोहितं रूपं तेजसस्तद्रूपम् यच्छुक्लं …
  5. Adhyāya 6, Khaṇḍa 5 4 verses अन्नमशितं त्रेधा विधीयते तस्य यः …
  6. Adhyāya 6, Khaṇḍa 6 5 verses दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य योऽणिमा स …
  7. Adhyāya 6, Khaṇḍa 7 6 verses षोडशकलः सोम्य पुरुषः पञ्चदशाहानि माशीः …
  8. Adhyāya 6, Khaṇḍa 8 7 verses उद्दालको हारुणिः श्वेतकेतुं पुत्रमुवाच स्वप्नान्तं …
  9. Adhyāya 6, Khaṇḍa 9 4 verses यथा सोम्य मधु मधुकृतो निस्तिष्ठन्ति …
  10. Adhyāya 6, Khaṇḍa 10 3 verses इमाः सोम्य नद्यः पुरस्तात्प्राच्यः स्यन्दन्ते …
  11. Adhyāya 6, Khaṇḍa 11 3 verses अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य यो …
  12. Adhyāya 6, Khaṇḍa 12 3 verses न्यग्रोधफलमत आहरेति इदं भगव इति …
  13. Adhyāya 6, Khaṇḍa 13 3 verses लवणमेतदुदकेऽवधायाथ मा प्रातरुपसीदथा इति स …
  14. Adhyāya 6, Khaṇḍa 14 3 verses यथा सोम्य पुरुषं गन्धारेभ्योऽभिनद्धाक्षमानीय तं …
  15. Adhyāya 6, Khaṇḍa 15 3 verses पुरुषं सोम्योतोपतापिनं ज्ञातयः पर्युपासते जानासि …
  16. Adhyāya 6, Khaṇḍa 16 3 verses पुरुषं सोम्योत हस्तगृहीतमानयन्ति अपहार्षीत्स्तेयमकार्षीत्परशुमस्मै तपतेति …
  17. Adhyāya 7, Khaṇḍa 1 5 verses अधीहि भगव इति होपससाद सनत्कुमारं …
  18. Adhyāya 7, Khaṇḍa 2 2 verses वाग्वाव नाम्नो भूयसी वाग्वा ऋग्वेदं …
  19. Adhyāya 7, Khaṇḍa 3 2 verses मनो वाव वाचो भूयः यथा …
  20. Adhyāya 7, Khaṇḍa 4 3 verses संकल्पो वाव मनसो भूयान् यदा …
  21. Adhyāya 7, Khaṇḍa 5 3 verses चित्तं वाव संकल्पाद्भूयः यदा वै …
  22. Adhyāya 7, Khaṇḍa 6 2 verses ध्यानं वाव चित्ताद्भूयः ध्यायतीव पृथिवी …
  23. Adhyāya 7, Khaṇḍa 7 2 verses विज्ञानं वाव ध्यानाद्भूयः विज्ञानेन वा …
  24. Adhyāya 7, Khaṇḍa 8 2 verses बलं वाव विज्ञानाद्भूयः अपि ह …
  25. Adhyāya 7, Khaṇḍa 9 2 verses अन्नं वाव बलाद्भूयः तस्माद्यद्यपि दश …
  26. Adhyāya 7, Khaṇḍa 10 2 verses आपो वावान्नाद्भूयस्यः तस्माद्यदा सुवृष्टिर्न भवति …
  27. Adhyāya 7, Khaṇḍa 11 2 verses तेजो वावाद्भ्यो भूयः तद्वा एतद्वायुमागृह्याकाशमभितपति …
  28. Adhyāya 7, Khaṇḍa 12 2 verses आकाशो वाव तेजसो भूयान् आकाशे …
  29. Adhyāya 7, Khaṇḍa 13 2 verses स्मरो वावाकाशाद्भूयः तस्माद्यद्यपि बहव आसीरन्न …
  30. Adhyāya 7, Khaṇḍa 14 2 verses आशा वाव स्मराद्भूयसी आशेद्धो वै …
  31. Adhyāya 7, Khaṇḍa 15 4 verses प्राणो वाव आशाया भूयान् यथा …
  32. Adhyāya 7, Khaṇḍa 16 1 verses एष तु वा अतिवदति यः …
  33. Adhyāya 7, Khaṇḍa 17 1 verses यदा वै विजानात्यथ सत्यं वदति …
  34. Adhyāya 7, Khaṇḍa 18 1 verses यदा वै मनुतेऽथ विजानाति नामत्वा …
  35. Adhyāya 7, Khaṇḍa 19 1 verses यदा वै श्रद्दधात्यथ मनुते नाश्रद्दधन्मनुते …
  36. Adhyāya 7, Khaṇḍa 20 1 verses यदा वै निस्तिष्ठत्यथ श्रद्दधाति नानिस्तिष्ठञ्छ्रद्दधाति …
  37. Adhyāya 7, Khaṇḍa 21 1 verses यदा वै करोत्यथ निस्तिष्ठति नाकृत्वा …
  38. Adhyāya 7, Khaṇḍa 22 1 verses यदा वै सुखं लभतेऽथ करोति …
  39. Adhyāya 7, Khaṇḍa 23 1 verses यो वै भूमा तत्सुखम् नाल्पे …
  40. Adhyāya 7, Khaṇḍa 24 2 verses यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स …
  41. Adhyāya 7, Khaṇḍa 25 2 verses स एवाधस्तात्स उपरिष्टात्स पश्चात्स पुरस्तात्स …
  42. Adhyāya 7, Khaṇḍa 26 2 verses तस्य ह वा एतस्यैवं पश्यत …
  43. Adhyāya 8, Khaṇḍa 1 6 verses अथ यदिदमस्मिन्ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म …
  44. Adhyāya 8, Khaṇḍa 2 10 verses स यदि पितृलोककामो भवति संकल्पादेवास्य …
  45. Adhyāya 8, Khaṇḍa 3 4 verses त इमे सत्याः कामा अनृतापिधानाः …
  46. Adhyāya 8, Khaṇḍa 4 3 verses अथ य आत्मा स सेतुर्धृतिरेषां …
  47. Adhyāya 8, Khaṇḍa 5 4 verses अथ यद्यज्ञ इत्याचक्षते ब्रह्मचर्यमेव तत् …
  48. Adhyāya 8, Khaṇḍa 6 6 verses अथ या एता हृदयस्य नाड्यस्ताः …
  49. Adhyāya 8, Khaṇḍa 7 4 verses य आत्मा अपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोको …
  50. Adhyāya 8, Khaṇḍa 8 5 verses उदशराव आत्मानमवेक्ष्य यदात्मनो न विजानीथस्तन्मे …
  51. Adhyāya 8, Khaṇḍa 9 3 verses अथ हेन्द्रोऽप्राप्यैव देवानेतद्भयं ददर्श यथैव …
  52. Adhyāya 8, Khaṇḍa 10 4 verses य एष स्वप्ने महीयमानश्चरत्येष आत्मेति …
  53. Adhyāya 8, Khaṇḍa 11 3 verses तद्यत्रैतत्सुप्तः समस्तः संप्रसन्नः स्वप्नं न …
  54. Adhyāya 8, Khaṇḍa 12 6 verses मघवन्मर्त्यं वा इदं शरीरमात्तं मृत्युना …
  55. Adhyāya 8, Khaṇḍa 13 1 verses श्यामाच्छबलं प्रपद्ये शबलाच्छ्यामं प्रपद्ये अश्व …
  56. Adhyāya 8, Khaṇḍa 14 1 verses आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता ते …
  57. Adhyāya 8, Khaṇḍa 15 1 verses तद्धैतद्ब्रह्मा प्रजापतय उवाच प्रजापतिर्मनवे मनुः …
About this edition

Chāndogya Upaniṣad, chapters 6–8 (the teachings of Uddālaka, Sanatkumāra and Prajāpati); Sansknet input checked against Limaye and Vadekar, Eighteen Principal Upaniṣads (Poona 1958). Khaṇḍas numbered CU.1–57; each verse keeps its reference (6.8.7). Typing errors corrected per data/sources/gretil/upanishads.corrections.json.

GRETIL: CC BY-NC-SA 4.0 (non-commercial). Clear rights before any commercial use.

Source text